سابقه تاریخی و سیر تحول مالکیت صنعتی

مالکیت صنعتی به مفهوم امروزی همانند مالکیت فکری نهادی نوپا است و در مقایسه با مالکیت مادی، مالکیت صنعتی، مالکیت غیر مادی جدیدی است که از حیات واقعی آن شاید بیشتر از حدود دو قرن نمی گذرد. مالکیت صنعتی با فرم و شکلی که در حال حاضر مطرح است، در واقع  می توان به پیدایش و گسترش تکنیک های فنی و علمی، تحولات صنعتی ، توسعه جوامع انسانی، پیشرفت آزادی های فردی، اقتصاد نوین و نیاز های اساسی جدید بشر، مرتبط دانست.

مالکیت فکری مدرن

تعجب آور و یا بعید نیست که تحول و شکوفایی مالکیت فکری به شکل جدید و مدرن آن در شکل گیری مالکیت صنعتی نقش داشته باشد. به طور مثال دگرگونی فکری و تحول اقتصاد بورژوازی و پیدایش آزادی های فردی در کشورها، از جمله انقلاب 1791 فرانسه، سبب پیدایی ضوابط حقوقی جدیدی گردید و حقوق مالکیت فکری و صنعتی به صورت انقلابی پایه گذاری شد.

با پی ریزی و شکل گیری نظریه فردگرایی که در اثر تلاش اندیشمندان و متفکران و در اثر یک سلسله پژوهش ها و تحقیقات علمی و تجربی پا به عرصه وجود نهاد، حقوق شخصی و فردی، جایگاه خاصی پیدا کرد و تلاش فراوان به عمل آمد تا قدرت های حاکمه و قوای عمومی، از حقوق مالکیت فکری و صنعتی حمایت کرده و این حقوق را به طرق مختلف تضمین نمایند که تا به امروز نیز این تضمین و حمایت به وسیله دولت ها ادامه یافته است. پیدایش پدیده های فکری، اصولاً در پی ریزی سیستم اقتصاد آزاد و سرمایه داری یا اقتصاد بسته یا اقتصاد ارشادی یا صنفی جوامع و کشورهای مختلف تأثیر گذار بوده است. به طور مثال می توان گفت ایجاد صنوف مختلف صنایع، از جمله پیدایش اساسنامه مونوپول د رمورد مالکیت صنعتی سال 1624 کشور انگلستان، چندان با سوابق ایجاد مبنای ضوابط کپی رایت در زمینه مالکیت فکری که در سال 1710 به منصه ظهور رسید، بی ارتباط نبوده است. همان طور که در سطور قبل اشاره شد، اولین متن جدید مختص حقوق اختراع و اکتشاف، فرمان انقلابی سی و یکم دسامبر 1790 و هفتم ژانویه 1791 فرانسه است که در ماده نخست آن کشفیات جدید و اختراعات مفید در تمامی انواع صنایع، تالیفات، حق مالکیت مولفان قلمداد شده است  و از مفاد بند 8 بخش هشتم قانون اساسی سال 1787 ایالات متحده امریکا نیز همین مفهوم از نظر سابقه تاریخی قابل استنباط است.

سابقه تاریخی مالکیت صنعتی

آنچه در زمینه سابقۀ تاریخی مالکیت صنعتی عنوان شد، به این معنی نیست که در گذشته و قبل از پیدا شدن مفهوم حق مالکیت صنعتی به شکل جدید، در این زمینه ضابطه ای وجود نداشته و موضوع حمایت مالکیت صنعتی، تفکری کاملاً نو و ابتکاری ، جدید است.

محققین و پژوهشگران معتقدند که در ایام قدیم و گذشته دور موضوع مالکیت صنعتی به شکل هایی وجود داشته است.این محققین عنوان کرده اند اولین نشانه های مالکیت ادبی، هنری و اشیاء ساخته شده را در مقررات شهر سیباریس در منطقه سیسیل در حدود 510 سال قبل از عصر جدید و قبل از میلاد، می توان مشاهده کرد و خصوصاً مارک ها و علایم اجناس و ریشه های آن را در عهد عتیق می توان یافت. در آن زمان مرسوم بوده است اشیاء ساخته شده در کارگاه های مشهور و نامی، به منظور تأیید کالا و یا تولید آن در کارگاه معین، علامت گذاری شود و اوصاف و خصوصیات اجناس با علامت ها، مشخص و متمایز گردد. به طور مثال در رم قدیم مواد غذایی و خوراکی نظیر سرکه و شراب در کوزه های بیضی شکل که دارای دو دسته بود، ریخته و مهر و موم می شد تا مصرف کننده با ملاحظه مهر و موم به اصالت محتویات کوزه اطمینان پیدا کند و اجناس تقلبی و مشابه از اجناس اصلی باز شناخته شود و به اعتبار تولید کننده دارای آرم مخصوص لطمه وارد نگردد. همچنین در قرون وسطی، زرگر ها در ساخت زیورآلات از علایم و مارک هایی استفاده می کردند و روی زیورآلات ساخته شده علایمی را حک می کردند تا مشتریان و خریداران، از جهت تقلب و ارائه یا عرضه اجناس تقلبی، نگرانی نداشته باشند.

در فرانسه ژان دوم پادشاه فرانسه به موجب فرمان 1350 میلادی و در بورگونی و دوک فیلیپ به موجب فرمان 1395 میلادی، به طور روشن و صریح از نام مبدأ و محل اصلی جغرافیایی ساخت کالاها و صنایع یا تولیدات صنعتی، کشاورزی و علایم حاکی از تولید محصول در منطقه یا محل جغرافیایی خاص، حمایت کرده بودند. توضیح آن که نام مبدأ همان طور که اشاره شد، اسم یا نام مبدأ اصلی عبارت از نام جغرافیایی کشور یا محل یا منطقه ای است که محصولی با کیفیت و مشخصات خاص آب و هوا و یا خاک و سایر عوامل طبیعی و انسانی مخصوص آن منطقه، به دست می آید یا تولید می شودمثل آب معدنی ویشی فرانسه یا عسل سیلان یا گلاب قمصر ایران و نظایر آن که در مباحث بعدی بیشتر شرح داده خواهد شد.

البته این اصطلاح یا نام مبدأ در بند 2 ماده یکم کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی سال 1883 و در بند یک ماده2 موافقت نامه لیسیون 31 اکتبر سال 1958 مورد توجه و تصویب قرار گرفته است.

 همان طور که اشاره شد مالکیت صنعتی ریشۀ تاریخی قدیمی چند ساله دارد. در زمینۀ پیشینۀ تاریخی مالکیت صنعتی، حتی در مورد حقوق مربوط به ورقۀ اختراع نیز در قانون 19 مارس 1474 شهر ونیز ضوابطی می توان یافت. در خصوص گواهی نامۀ محصولات گیاهی یا اصلاح نژاد که در ابتدای قرن بیستم عنوان و مطرح شده، از نظرقدمت می توان به فرمان سوم سپتامبر 1833 پاپ گرگوار شانزدهم اشاره کرد که امتیاز و حق مالکیت خاص انحصاری انواع جدید گیاهان مهم و محصولات کشاورزی اصلاح شده را در مناطق و کشورهای قلمرو پاپ، برقرار کرده بود.

پیشینه ی حمایت از مالکیت فکریو صنعتی

در مورد حمایت از نقشه ها و مدل های صنعتی، بدون تردید در کشور فرانسه به موجب فرمان لویی یازدهم، در نوامبر 1466 میلادی شروع شد که برای شهر لیون، اولین شهر پارچه بافان دستی، به منظور حمایت از طرح و نقشه بافندگی و تولید پارچه ها و ماهوت های زربفت و ابریشمی دست بافت، ضوابطی مقرر گردید.

البته یادآوری این نکته ضروری است که حقوق مالکیت صنعتی و حقوق مالکیت فکری (ادبی و هنری) ریشه تاریخی مشترک دارند ولی این دو گروه، کاملاً مشابه هم نیستند و بین آنها تفاوت های زیادی وجود دارد که قبلاً به آن اشاره شد.

در اواخر قرن نوزدهم مالکیت فکری و مالکیت صنعتی حالت فراملی و بین المللی پیدا کرد و در واقع قرن نوزدهم را می توان قرن به وجود آمدن کنوانسیون های مهم و بزرگ بین المللی دانست .

در سال 1883 میلادی به منطور حمایت از مالکیت صنعتی، کنوانسیون بین المللی پاریس و در سال 1886 میلادی به منظور وبا هدف حمایت از مالکیت ادبی و هنری، کنوانسیون برن شکل گرفت و به تصویب دولت هایی بزرگ جهان رسید.

لازمه حمایت بین المللی مالکیت صنعتی و فکری

لزوم حمایت بین المللی حق مالکیت صنعتی وقتی احساس شد که در سال 1873 مخترعان، طراحان و صنعت گران جهان از شرکت در نمایشگاه بین المللی وین خودداری کردند و از ترس این که اختراعات و طرح های

آن ها کپی برداری و مورد بهره برداری تجاری در کشورهای دیگر قرار گیرد، از عرضۀ اختراعات و طرح های خود در نمایشگاه بین المللی اختراعات، امتناع نمودند تا از پخش و افشاء رموز و اطلاعات مربوط به طرح طراحان و اختراع مخترعان جلوگیری شود. این طرز تفکر حالت عمومی و جهانی پیدا کرد و سبب شد تا راه حل جدی و مطمئنی جهت حفظ و حمایت حقوق مخترعان و طراحان مبتکر، پیدا شود  که پس از بررسی های لازم، طرح بین المللی هماهنگ در این راستا پی ریزی شد و منجر به انعقاد قرارداد پاریس سال 1383 گردید که بدواً فقط نمایندگان یازده کشور ذیل این قرارداد را امضاء کردند ولی در سال 2003 میلادی 164 کشور به عضویت کنوانسیون پاریس و قراردادهای اصلاحی و تکمیلی آن درآمدند و متعهد شدند با وضع قوانین داخلی از حقوق مالکیت صنعتی اتباع خود و اتباع سایر دولت های عضو اتحادیه، حمایت کنند و امتیازات یکسانی برای آنان در نظر بگیرند.

ایجاد مالکیت فکری، هنری و ادبی

اشاعۀ مسألۀ مالکیت صنعتی و ایجاد هماهنگی در این زمینه، در سطح جهانی یکی از پدیده های مهم قرن بیستم است که منجر به ایجاد سازمان جهانی، مالکیت فکری گردید و ضرورت هم­بستگی بین المللی سبب شد که کشورهای متحد و متعهد از طریق قانون گذاری داخلی، حقوق متقابلی را برای اتباع سایر دول عضو اتحادیه پذیرفته و به رسمیت بشناسند و همچنین اقدامات مشابه دیگری نیز انجام دهند.

البته این گونه اقدامات، مخصوص کشورهای غربی و طرفداران یا پیروان کشورهای غربی نیست بلکه تمامی کشورهای در حال توسعه را نیز در بر می گیرد و در نتیجه از نظر بین المللی، در حال حاضر مالکیت صنعتی، مفهوم و ارزش حقوقی کامل تری پیدا کرده است.

بعد از سال 1994 مالکیت فکری ادبی و هنری در حیطۀ قدرت سازمان جهانی تجارت قرار گرفت و توافقات بین المللی صورت گرفته در مراکش، حقوق مالکیت فکری را از جهت مسائل جمعی جهانی، به مبادلات تجاری یا تجارت جهانی ملحق کرده است و در واقع پدیده های فکری، همانند کالاها و تولیدات صنعتی و کشاورزی، وارد مبادلات بین المللی و بازار تجارت جهانی شده است که از جهت حیثیت و اعتبارپدیدآورندگان آثار فکری، قابل انتقاد به نظر می رسد؛ زیرا تجاری شدن اندیشۀ متفکران و هنرمندان باعث می شود که ارزش معنوی پدیده های هنری و ادبی آنان به شدت کاسته شود و احترام و عزت نفس اندیشمندان به مخاطره افتد. لذا به نظر می رسد نباید پدیده های فکری، ادبی و هنری، در ردیف کالاها و محصولات مادی در بازار تجارت جهانی در آید هر چند حفظ ارزش مالی آثار فکری خلق شده، به شکل اصولی و منطقی کاملاً ضروری خواهد بود.

فرم ارسال نظر

پاسخ دادن به :

با تشکر از ارسال نظر شما . پس از تایید انتشار خواهد یافت .
در فرم پر شده خطاهایی وجود دارد. لطفا آنها را بررسی کنید.
اعتبارسنجی فرم موفق بود!
سرعت و دقت بالا
پایین‌ترین‌ کارمزد و هزینه
همه جا در دسترس و پاسخگو

آخرین اخبار

  • 20 فروردین
    اصلاح ماده 4 آیین نامه اجرایی 13

    مبنی بر حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در تامین نیازهای کشور و تقویت آنها در امر صادرات

  • 21 فروردین
    سامانه چت آنلاین

    راه اندازی سامانه چت آنلاین مجموعه حقوقی پایش در جهت راحتی مشتریان محترم

آخرین نظرات کاربران

  • امیر اسلامی نیا

    باسلام و احترام. ممنونم از مجموعه حقوقی پایش بخاطر ثبت برند اینجانب و برخورد و پیگیری پرسنل 

  • نوید بهروزی

    باید گفت یکی از بهترین مجموعه های ثبت شرکت، مجموعه ثبتی پایش هست.