تعريف و ماهیت نام تجاری
نام تجاری یکی از عناصر معنوی تشکیل دهنده مؤسسه تجاری می باشد که توسط بازرگانان حقیقی و شرکت های تجاری مورد استفاده قرار می گیرد. تجار غالبا برای اینکه مؤسسه تجاری آنها از مؤسسات دیگر تفریق داده شود مبادرت به تعیین نام یا عنوانی برای آن می نمایند تا در آینده مشتریان در مقابل محصولات و خدماتی که مورد پسند آنان است بر آن تکیه و اعتماد کنند.

وقتی تاجری در اذهان مشتریان خود شهرت و خبر هویت و حسن شهرت را تثبیت نمود، بعضا این اسم تجاری است که رل قابل توجهی در جذب مشتریان ثابت به عنوان یک عنصر مهم از عناصر مؤسسه تجاری بازی می کند؟

تاریخچه مختصر حقوق تجارت و نشو اسم تجاری

اگر بخواهیم تاریخچه مختصری از نام تجاری بیان داریم باید بگوییم که نمی توان تاریخ اسم تجاری را جدای از تاریخ حقوق تجارت دانست. تاریخ حقوق تجارت را به سه دوره قديم، وسطی، و جدید تقسیم نموده اند.
دوره قديم - دریای مدیترانه گواه چرخه مهمی از تبادل بين مصریان و فقیها و یونانیان قدیم می باشد. واقعیتی که تاریخ نیز شهادت بر آن می دهد این است که هر یک از شهرهای این اقوام قدیمی خاستگاه قاعده یا اصولی از قواعد حقوق تجارت هستند.

در خصوص مصریان قدیم اگر چه اقتصاد این کشور بر اساس زراعت بوده است لكن مثلا می توان به قوانین خوريس منسوب به بخوریس فرمانروای مصر در قرن هشتم قبل از میلاد مسیح اشاره کرد که موضوع این قوانین تحریم ربا بوده است.
درباره بابلی ها می توانیم به قانون حامورابی که در بابل خلال قرن دهم قبل از میلاد رواج داشته اشاره کنیم که نظام تجاری آن زمان را تنظیم می کرده و به مواردی همچون وام، بهره، ودیعه، حق العمل کاری و شرکت التفات داشته است.
در مورد فنقيها نیز با توجه به وسعت دریایی آنان به تأسیسات حقوقی عرفی همچون جبران خسارت صاحب محموله که اساس نظریه «خسارت مشترک» در عصر حاضر است بر می خوریم.
میراث یونانیان برای ما با توجه به تجارت دریایی که داشته اند نظام وام دریایی یا به عبارت دیگر وام به تجار برای حمل کالای خود با کشتی می باشد که معروف به «وام با پذیرش خطرات بزرگ احتمالی می باشد که در حال حاضر در قوانین دریایی برخی از کشورها وجود دارد.
اما رومیها، التفات این قوم بیشتر به حقوق مدنی بوده است و مقررات خاصی در مورد تجارت نداشته اند. دلیل این امر حقیر شمردن تجارت توسط آنان بوده است که این حرفه را به اجانب واگذار می نمودند. البته در روم قدیم پسر خانواده یا بردگان می توانستند بنام پدر یا صاحب خود مبادرت به تجارت نمایند.
دوره وسطی - به دلیل سقوط امپراطوری وجنگهای مغولان در قرن پنجم میلادی و به دلیل ضعف حکومتها از تأمین امنیت طرق و راه های تجارتی حالت رکود در امر تجارت ایجاد شد و عملیات تجارتی منحصر به تجارت محلی گردید. قواعد اوليه حقوق تجارت را باید در تجارت دریایی یافت.
در قرن یازدهم خیزش در تجارت به ویژه در ایتالیا (در ونیز، جنوا و پیزا) پیدا شد که مجددا تبادلات تجارتی بین کشورها نضج و قوت گرفت.
في الواقع باید گفت اعظم اصول و قواعد حقوق تجارت در قرون وسطی تنظیم شد و به عبارت دیگر و به طور مختصر باید گفت تكون حقیقی حقوق تجارت در دوره قرون وسطی بوده است که پدید آورندگان آن اشخاص خصوصی و دولت ها بوده اند. اقدامات و تلاش انجمن های تجاری در تدوین قواعد عرفی تجاری پیرامون مواردی

همچون بانک ها، شرکت ها و من جمله اسم تجاری اساس حقوق تجارت را بوجود آورد و کمک نمود تا این حقوق از حقوق مدنی منفصل گردد.
در خصوص نام تجاری نیز در یکی از نشریات حقوقی ایالات متحده آمریکا آمده است که اولین شناسایی حقوقی از نام تجاری در سال ۱۹۹۰ بوده است که در پرونده Southern v . Howeبه آن اشاره شده است.
دوره جدید - در کشور فرانسه در زمینه مقررات تجاری اولین قانون، قانون تجارت در خشکی مصوب سال ۱۹۷۳ می باشد که متعاقب آن قانون تجارت دریانی در سال ۱۹۸۱ وضع گردید که مورد تبعیت کشورهای اروپای غربی قرار گرفت.
بعد از انقلاب کبیر فرانسه در سال ۱۷۹۱ قانونی درباره آزادی تجارت و صنعت وضع گردید. پس از آن در سال ۱۸۰۷ اولین قانون تجارت فرانسه در چهار فصل که به ترتیب فصل اول در مورد تجارت عمومی فصل دوم در مورد تجارت دریایی فصل سوم در مورد ورشکستگی و فصل چهارم در مورد دادرسی تجاری بود تدوین شد.

تاریخچه نام تجاری در اسلام

در مورد تاریخچه اسم تجاری در قبل و بعد از اسلام آورده اند که در قبل از اسلام فعالیت های تجاری توسط اعراب در مکه و اطراف آن رونق داشت. بازارهایی مانند بازار عكاظ وجود داشت که قافله ها از هر مکانی در آن فرود می آمدند. این کاروانها دارای اسمی بودند که از اسم مملکتی که می آمدند یا از نام رهبر قافله با آنچه که از کیفیت و مرغوبیت ناشی از انواع مختلف تجارت بود مشتق می شد . این اسم مصدر اعتماد معامله کنندگان با این قافله ها بودند و هسته تشکیل دهنده نام تجاری نزد عربهای قبل از اسلام محسوب می گردید.

با آمدن اسلام، این دین الهی مبادی و احکامی را پی ریخت که قابل جدال و مناقشه نمی باشد. مقررات آن بگونه ای است که بر هر آنچه در اطراف از ظواهر و یا امور یافت می شود، سریان و جریان پیدا می کند. زیرا این اعتقاد مسلمانان است که شریعت برای هر زمان و مکانی صالح است. از دیدگاه اكثر حقوقدانان اسلامی نام تجاری حق تلقی و نوعی منفعت محسوب می گردد. اما باید گفت که نام تجاری در زمره حقوق و اموال معنوی و اشياء غیر مادی می باشد.

اصولا موقف حقوق اسلام درباره ملک و مال با حقوق موضوعی متفاوت است، به طوری که دایره ملک در شریعت گسترده تر از قانون است، در حقوق اسلام شرط نیست که موضوع ملک شیء مادی معین در ذات و دارای وجود خارجی باشد. فی الواقع هر آنچه در معنای مال از اعیان و منافع (باتوجه به قول راجح فقهاء) باشد داخل می شود.

معیار مال این است که دارای ارزش و قیمت بین مردم بوده و شرعة انتفاع از آن مباح باشد. بر این مبنا موضوع حق معنوی که در قانون شیء غیر مادی خوانده می شود، داخل در مسمای مال در شریعت اسلام است. زیرا دارای ارزش و قیمت بین مردم است و انتفاع از آن به حسب طبیعت آن جایز است. کما اینکه در حقوق اسلام معنای انحصار در ملک به معنای اختصاص آن مال به صاحب آن است، بدون اینکه دیگران حقی داشته باشند. این معنا متعرض استيفاء و تصرف در آن نمی باشد. زیرا تصرف در اشياء حسب طبیعت آنها متفاوت است. به همین دلیل دامنه تصرف در انواع ملک با هم متفاوتند. مثلا طبیعت ملکی که منفعت است اقتضای آن دارد که موقت باشد (مانند منفعت عين مستأجره)

موسسه حقوقی پایش مجری تخصصی ثبت برند

با این توصیف نام تجاری نیز چون مال معنوی و غیر مادی محسوب می شود در قالب توصیفات فوق قرار می گیرد. نتیجه اینکه اشیاء غیر مادی و من جمله نام تجاری در مسمای مالی که شریعت تعریف می کند داخل می شوند، زیرا هم دارای قیمت و ارزش در بین مردم هستند و هم انتفاع از آنها شرعا مباح است. بر این اساس نام تجاری اولا حق اختصاص و انحصار برای دارنده آن ایجاد می کند و ثانیا این حق بایستی بر اساس قاعده لاضرر ولا ضرار مورد حمایت قرار گیرد و مورد تعرض واقع نشود. اگر چه باید اشاره کرد که فقهای معاصر شیعه در خصوص نظر متفاوتی دارند که ما در جای خود به آن اشاره خواهیم کرد.

ظهور نام تجاری در جوامع مدرن

پس از بررسی مختصر در مورد تاریخچه نام تجاری در عصور قدیم و جدید و در نزد مسلمان، جای دارد که اشاره ای به تطور این نام در قرون اخیر یعنی قرنهای ۱۸ الى ۲۱ داشته باشیم. پیدایش نام تجاری در قرون اخیر بستگی به علل و عوامل متعددی دارد. این علل و عوامل یا سیاسی هستند و یا اقتصادی که در واقع انعکاس مهمی بر قلمرو تجارت و نام تجاری داشته اند.

من باب مثال در فرانسه انقلاب بزرگ صنعتی صورت گرفت و علی رغم اینکه این انقلاب صنعتی در بدایت بسیار سر در گم بود - که البته امری طبیعی در مقدمه هر نظام جدیدی محسوب می گردد - لكن موجب تحکیم و گسترش کلیه اشکال تجاری و از آن جمله نام تجاری گردید. لازم به ذکر است که کشور فرانسه، به دلیل حقوقدانان و علمای حقوق حاذق وصاحب شهرتی که دارد، اهتمام وافری به مطالعه هر پدیده جدید و تصویب قوانین لازم در این موارد را دارد. بنابراین این کشور اقدام به وضع سیستم حقوقی و قانونی در حمایت اقتصاد کشور و تجارت آن نمود. این سیستم حقوقی و قانونی بازرگانان را در قبال هر تجاوز و تعدی من جمله تعدی به اسم تجاری محفوظ نموده و آنها را مورد حمایت و ساپورت قرار می دهد.

البته این امر صرفا به فرانسه ختم نمی شود بلکه اثرات انقلاب صنعتی بر کشورهای دیگر اروپایی قابل توجه بوده است که در جایگزین شدن ماشین بجای کار بدوی تبلور و جلوه کرد.

کشورهای اروپای غربی در خلال قرن هجدهم مواجه با نهضت علمی شدند که در برگیرنده ابحاث و تجارب متنوع و مشتمل بر فروع مختلف علمی می شد. این خیزش علمی منجر به اختراعات و اکتشافات مهمی گردید که سبب مستقیم در بوجود آمدن انقلاب صنعتی در قرن نوزدهم شد. این انقلاب اثرات قابل توجهی بر حیات اقتصادی و اجتماعی و سیاسی در اروپا و خارج از اروپا گذاشت.

نتایج اقتصادی این انقلاب بوجود آمدن نظام سرمایه داری یا کاپیتالیزم بود که بر آزادی کار و فعالیت و مبادلات تجاری تکیه داشت. مؤسسات تولیدی بزرگ در رشد اقتصادی و بهتر شدن اوضاع معیشتی مردم نقش مهمی ایفا کردند و به فضل تطور و دگرگون شدن ماشین آلات و ادوات و ابزارها تولیدات صنعتی در کنار فعالیت های عمرانی فزونی گرفت. حتی این ماشین آلات جدید کشاورزی را متحول نمودند که این امر موجب شد تولید مواد اولیه برای بهره بری صنعتی افزایش یابد.

صادارات و واردات به خارج و داخل کشورهای مختلف روند صعودی تندی گرفت. در همین اثنا بود که تجار در داخل و خارج از کشور به دلیل رو به تزاید رفتن بازرگانان از یک سو و برای حمایت و تمیز تجارت و محصولات خویش از سوی دیگر چه در داخل کشور و چه در سطح بین المللی اقدام به تعیین نام تجاری برای تجارت خود نمودند.

در چند دهه اخیر هم در سطح داخلی و هم در سطح بین المللی دولت ها با وضع قوانین اختصاصی و با ذکر موضوع در کنوانسیون های بین المللی (به ویژه کنوانسیون مالکیت صنعتی) به حمایت از نام تجاری پرداختند. ما به تفصیل در مباحث آتی به این قوانین و مقررات داخلی و بین المللی اشاره خواهیم کرد.

فرم ارسال نظر

پاسخ دادن به :

با تشکر از ارسال نظر شما . پس از تایید انتشار خواهد یافت .
در فرم پر شده خطاهایی وجود دارد. لطفا آنها را بررسی کنید.
اعتبارسنجی فرم موفق بود!
ثبت شرکتها
سرعت و دقت بالا
موسسه حقوقی پایش
پایین‌ترین‌ کارمزد و هزینه
ثبت برند
همه جا در دسترس و پاسخگو

آخرین اخبار

  • 20 فروردین
    اصلاح ماده 4 آیین نامه اجرایی 13

    مبنی بر حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در تامین نیازهای کشور و تقویت آنها در امر صادرات

  • 21 فروردین
    سامانه چت آنلاین

    راه اندازی سامانه چت آنلاین مجموعه حقوقی پایش در جهت راحتی مشتریان محترم

آخرین نظرات کاربران

  • امیر اسلامی نیا

    باسلام و احترام. ممنونم از مجموعه حقوقی پایش بخاطر ثبت برند اینجانب و برخورد و پیگیری پرسنل 

  • نوید بهروزی

    باید گفت یکی از بهترین مجموعه های ثبت شرکت، مجموعه ثبتی پایش هست.